معماری سنتی روستایی در صومعه سرا به تجربه گرانبهای گذشتگان تکيه داشته و هماهنگ با عوامل محيطی پدید آمده است که در چگونگی معماری عوامل آب و هوایی همچون باران مداوم ، وزش بادها ، طبيعت و مواد موجود در دسترس نقشی اساسی دارد ودر بعضی مناطق نوع خانه ها مانند تلمبار ،کندوج و . . . در ارتباط مستقيم با کار کشاورزی است.

به علت یکسان بودن گونه خاک و اقليم زبان قسمت اعظم شهرستان در منطقه جلگه ای گيلکی و در نواحی کوهپای های و ارتفاعات تنيان در بخش ميرزاکوچک جنگلی و همچنين روستاهای طالش محله ، چکوور و لارسر در بخش مرکزی مردم با گویش طالشی و در روستای گاز گيشه به علت تعدد کرد مهاجر ( از گذشته های دور) با زبان کردی تکلم می کنند همچنين گروهی آذری زبان به عنوان مهاجر از استان ههای اردبيل و زنجان به طورپراکنده و خصوصا در محله ای موسوم به زیده سرا در شهر صومعه سرا سکونت دارند .

آداب و رسوم رایج در شهرستان صومعه سرا که برخی به فراموشی سپرده شده را می توان به شرح زیر برشمرد: لافند بازی که بيشتر درجشنهای عروسی ، عيد نوروز و یا در بازارهای هفتگی اجرا می شد،کشتی گيله مردی که امروزه همچنان پا برجاست و یادگار قدرت و دلاوری مردم این خطه است و ریشه در تاریخ دارد ، نوروز خوانی که از رسوم آخر هر سال است و هم اکنون کم و بيش رواج دارد و نماد ورود بهار   میباشد،

عروس گوله از دیگر مراسم قبل از حلول سال نو به شمار م یرفت این نمایش همراه با آواز دارای مفاهيم اخلاقی و تزئينی خاصی بود . گل گل چهارشنبه از مراسم کهن ایرانيان که در گيلان و در صومعه سرا با عنوان چهارشنبه سوری رایج است که در غروب سه شنبه آخر سال و در شب چهارشنبه انجام می شود و هنگام پریدن از آتش میخوانند : زردی بشه ، سرخی بایه ، نکبت بشه دولت بایه . سيزده سال به عنوان آخرین مراسم نوروز که مردم بيشتر به کنار رودخانه ها و در دل جنگل ها می روند و به صورت گروهی آخرین روز نوروز را گرامی می دارند . شب چله که ازمراسم باستانی ایرانی است که معمولا چنين شبی اهل خانواده و خویشان گردهم م یآیند و معمولا از تنقلات و آجيل استفاده م ینمایند . گيشه بوری که یکی از مراسم مربوط ازدواج بوده که این مراسم با صدای ساز و نقاره و ترانه خوانی و شادمانی عروس و داماد و دیگر مهمانان همراه است . همچنين زیارت عتبات عاليات خصوصا زیارت مشهد مقدس و اخيرا سوریه و کربلا پس از برداشت محصول برنج ، عزاداری ماه محرم که همچون سایر مناطق ایران مردم شهرستان آداب و رسوم ویژه برای سوگواری حسين بن علی (ع) دارند . معمولا مردم در روزهای نهم و دهم محرم

به زادگاه خود می آیند و در جمع بستگان و آشنایان در مراسم عزاداری شرکت می کنند و مراسم سوم سيدالشهداء هر سال در طاهر گوراب باشکوه خاصی برگزار می شود و مردم از روستاهای دور و نزدیک جهت شرکت در این مراسم به سوی طاهر گوراب روانه م یشوند . بازارهای محلی و هفتگی در شهرستان از رونق فراوان برخوردار است که یکی از مراکز مراوده های اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی مردم به شمار م یرود .اطلاعات قراردارد. www.somehsara.tk این شهر در حال حاضر روی سایت از آثار تاریخی این شهر نيز می توان به مناره روستای مناره بازار ،آثار بجا ماندنی از پل خشتی در روستای پردسر، پل خشتی گازرودبار ، سيدخروسه در هفت دغنان ضيابر که بعضا به وسيله سازمان ميراث فرهنگی در حال مرمت و بازسازی است . مناره گسگر صومعه سرا:این مناره دربخش مرکزی از توابع شهرستان صومعه سرا و در 36 کيلومتری غرب شهرستان رشت واقع شده است. مناره گسگر در سر راه یک جاده قدیمی معروف به شاه عباسی واقع شده است و یاد آور مناره های عظيم سلجوقی در دیگر مناطق ایران است. ارتفاع مناره 29 متر و قطر آن در پایه 7 متر55 سانتيمتر به پلکان × 2 متر است و منار شکل مخروطی دارد. یک ستون نگهدارنده در وسط به عنوان تکيه گاه به ابعاد 55 / و در بخش فوقانی 35مارپيچ داخلی و جداره ی بيرونی منار ایستائی داده است. هيچ کتيبه ای که تاریخ بنا و بانی آن را معرفی کند، وجود ندارد. منار با آجرهای مربع13 سانتيمتر و قطر 6 سانتيمتر بنا گردیده و جز در قسمت فوقانی که دو نوار آجرکاری تزئينی آن را زینت داده، در سایر قسمت × شکل به ابعاد 13ها کاملا ساده و بدون آلایش است. با توجه به شکل مناره و مصالح بکار رفته در آن می توان مناره گسگر را در رده ی ميلها و مناره های دوره ی سلجوقی قرار داد. این مناره در زلزله 1369 گيلان به شدت آسی دید.همچنين ساختمانی واقع در کسما که مقر مبارزان جنگل و بنام عمارت معروف است اشاره کرد.از بازارهای عمده در مرجقل ضيابر ، گوراب زرميخ و صومعه سرا را می توان نام برد . وجود بيش از ١٨٠ مسجد و بقاع متبرکه در اقصی نقاط شهرستان معرف مذهبی بودن این دیار و علاقه آنان به ائمه اطهار است. شهرستان صومعه سرا از مناطق زيبا و ديدني استان گيلان است آه به دليل ناشناخته بودن از ديد مسافران و حتي مردم اين شهرستان دور مانده است. ناشناخته ماندن اين شهرستان موجب شده تا نتواندبه عنوان يك منطقه گردشگري براي مسافران جاذبه داشته و ديدني به نظر آيد. شهرستان صومعه سرا به دليل قرار گرفتن در حاشيه جنوبي تالاب انزلي سالانه پذيراي پرندگان مهاجري از قبيل آيلار، فيلوش، خوتكاي پرسفيد و معمولي است آه براي هر مسافري زيبا و خاطره انگيز است. در

مدخل ورودي اين شهر يك هتل به نام ابريشم وجود دارد آه از نظر پذيرايي و اقامتي تاحدزیادی مي تواند در حل مشكلات مسافران نوروزي مثمرواقع در بخش ميرزاآوچك يا گوراب زرميخ صومعه سرا از نقاط زيباي طبيعي به شمار مي رود آه به « تنيان » واقع شود. منطقه زيبا و آوهستاني دليل طبيعت فرح انگيز و نشاط آور، منحصر به فرد و از جاذبه هاي طبيعي اين شهرستان است.در ضمن روستای ” سه سار” یکی از زیباترین مناطق صومعه سرا به شمار می رود .