موقعیت‌ جغرافیایی استان كرمان

 

استان كرمان دومین استان پهناور كشور بعداز استان خراسان با مساحتی حدود 714/181 كیلومتر مربع حدود 11% از وسعت كشور یران اختصاص داده است. پهنة یاد شده بین 26 درجه و 29 دقیقه تا 31 درجه و 57 دقیقه عرض شمالی و 54 درجه و 20 دقیقه تا 59 درجه و 34 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته. حد شمی استان كرمان، استانهی خراسان و یزد – حد جنوبی آن استان هرمزگان – حد شرقی آن استان سیستان و بلوچستان و حد غربی آن استان فارس می‌باشد.

 

حداكثر پهنی استان در بخش شمالی 480 كیلومتر و حداقل آن در بخش جنوبی تا 80 كیلومتر متغیر است. به هر حال عرض متوسط استان 250 كیلومتر و فاصله بین حد جنوبی و شمالی (طول استان) برابر 660 كیلومتر می‌باشد.

 

براساس آخرین تقسیمات كشوری: استان كرمان داری 11 شهرستان، 49 شهر، 35 بخش، 141 دهستان و 14271 پارچه آبادی می‌باشد. بلندترین ارتفاعات استان: كوههی جبال بارز، لاله‌زار، هزار و جوپار با حداكثر 4465 متر و پیین‌ترین نقاط استان: دشتهی شهداد و جازموریان با ارتفاع بین 300 تا 400 متر از سطح دریا می‌باشد. میزان بارندگی از 25 میلیمتر در دشتهی گرم وخشك تا 300 میلیمتر در ارتفاعات متغیر است.

 

جمعیت استان كرمان 2230000 نفر است كه از ین تعداد 51/45 درصد در نقاط شهری 57/50 در نقاط روستیی بوده‌اند و 92/3 درصد از ین جمعت غیر ساكن بوده‌اند. نرخ دشد دهه 65-1355 در استان 1/4 كه در نقاط روستیی 6/2 و در نقاط شهری 1/7 بوده است. (علیرغم بالا بودن میزان موالید در نقاط روستیی افزیش مهاجرت در ین دهه از روستاها به شهرهی استان باعث بالا رفتن نرخ رشد نقاط شهری گردیده است.)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پستی و بلنديهای استان کرمان

 

استان کرمان در محل تلاقی رشته کوههای مرتفع زاگرس و مرکزی و مناطق پست کويری در جنوب شرقی کوير مرکزی بزرگ ايران به طول تقريباً 160 کيلو متر واقع شده است و عرض اين کوير ، کرمان را از سيستان جدا می کند. اين تلاقی استثنائی بين بلندي و پستی، ناحيه کوهستانی و کويری ، گرما و سرما ، ويژگيهای محيطی کم نظير و اوضاع طبيعی خاصی را به وجود آورده است که در کمتر منطقه ای از فلات ايران می توان مشاهده کرد.امتداد سلسله جبال زاگرس و کوههای مرکزی ، استان پهناور کرمان را به دو بخش متمايز ، خشک کويری و معتدل کوهپايه ای تفکيک نموده است ، که در تلاقی با يکديگر از لحاظ اقليمی سه منطقه کويری ، حاشيه کويری و کوهستانی را شکل داده اند به همين علت کرمان از معدود مناطقی است که دارای چهره های گوناگون محيطی و طبيعی می باشد، و به علت وسعت منطقه و وجود پستی و بلنديها و شرايط خاص اقليمی، آب و هوای آن در نواحی مختلف متفاوت است.

 

کوههارشته کوههای سلسله جبال بارز زاگرس که به طور کلی در سه رشته عمده به شرح زير از شمال غربی به جنوب شرقی کشيده شده است و دشتهای وسيع استان را از يکديگر جدا می سازد :1. رشته کوههايی که از منطقه زرند در حاشيه کوير لوت به سمت کرمان، شهداد و بم ادامه دارد که بزرگترين حائل بين مناطق کوير با ساير نقاط استان است. بلندترين ارتفاعات اين سلسله عبارتند از :کوه کوهبنان با ارتفاع 3658 متر و کوه سميلک به ارتفاع 3142 متر و کوه پلوار به ارتفاع 4233 متر از سطح دريا.2. رشته کوههايی که از شمال غرب به جنوب شرقی منطقه کشيده شده و رفسنجان را از منطقه شهر بابک و هرات و مروست جدا می سازد و بلندترين ارتفاعات آن کوه مدورا به ارتفاع 3600 متر و کوه شهربابک به ارتفاع 3472 متر از سطح دريا می باشد.

 

  1. رشته کوههای جنوبی کرمان از مناطق جنوبی رفسنجان شروع شده و به طرف جنوب شرقی کشيده می شود و مناطق کرمان ، سيرجان ، بافت و جيرفت را شامل می شود. ارتفاعات مهم رشته کوههای جنوبی عبارتند از : کوه جوپار، کوه پنج، کوه چهل تن، کوه لاله زار، کوه بيدخان، کوه هزار، کوه بحر آسمان، سلسله جبال بارز و در قسمت جنوبی شهرستان جيرفت کوههای بشاگرد قرار دارند که اين منطقه را از استان هرمزگان جدا می نمايند.خاکاز انواع خاکهايی که معمولاً دشتها و دره های استان را می پوشاند به غير از خاکهای هيدرو مورفی دشتها و دره های کرمان ، می توان خاکهای رسوبی ، تپه های ماسه ای ، خاکهای فلاتی، خاکهای کوهستانی و ….. را نام برد. بيشتر اراضی استان را اين نوع خاکها پوشانده است. به طور کلی خاکهای منطقه کرمان را در سه قسمت می توان بررسی کرد :

 

1- تپه های شنی

 

وزش بادهای متغير در کرمان موجب تشکيل تپه های شنی می گرددکه خود مشکلی را از نظر تثبيت شنهای روان به وجود آورده است تپه های شنی قسمت اعظم جنوب منطقه کرمان را شامل می شود. اين تپه ها عامل اصلی جلوگيری از توسعه کشاورزی و عدم ايجاد و گسترش سکونت گاههای انسانی در ناحيه جنوب به شمار می آيند. در بعضی نقاط بين تپه های شنی، خاکهای بدون پوشش گياهی وجود دارد که بافت آن رس و ليمون و ليمون شنی می باشد.استان کرمان به علت دارا بودن نواحی کويری وسيع و آب و هوای خشک بيابانی ، به شدت در معرض تهديد بيابانی شدن قرار دارد و در صورت ادامه بهره برداری بيش از حد ظرفيت مراتع طولی نمی کشد که خاک در معرض فرسايش و نابودی قرار خواهد گرفت. بدين جهت مسأله حفاظت و تثبيت شنهای روان در اين استان حائز اهميت فراوان و در زمره ضروری ترين کار قرار دارد.

 

2- تپه های بين ناحيه کوهستانی و ناحيه تپه های شنی

 

اين قسمت به تدريج از ناحيه کوهستانی به طرف تپه های شنی تغيير بافت می دهد ولی به طور کلی تحت تأثير رسوبات کوهستانی جنوب ، شرق و شمال غربی منطقه است.

 

خاکهای آبرفتی اين منطقه اکثراً دارای قلوه سنگهايی می باشند. خاکهای دشتی آبرفتی منطقه شمال غربی کرمان دارای شيب کلی صفر تا دو درصد و بدون پستی و بلندی و کاملاً مسطح است و از نظر زهکشی دارای زهکشی طبيعی مناسب است. به طور کلی خاکهای دشت کرمان دارای بافت شن و ليمون است و ميزان رس آن بين 30 تا 20 درصد متغير است.

 

در اکثر نقاط دشت کرمان در قسمت سطح الرض ميزان رس زياد است و مقدار نمک و کلسيم بيش از اندازه است. خاک در اين قسمت کاملاً سله می بندد و امکان رشد نباتات کم می شود.

 

 

 

3- منطقه کوهستانی

 

رشته کوهها دارای خاک کم عمق بوده از آنها درست بهره برداری نمی شود. رشته کوههای جنوب شرقی دارای سنگ مادر آذرين می باشد و خاک آن بر اثر چرای مفرط کاملاً فشرده شده و فرسايش پيدا کرده است. کوههای شمال غربی دارای پوشش گياهی بيشتری است و خاک آن نيز عمق بيشتری دارد، سنگ ها در اين قسمت آهکی است و بافت خاک عموماً ليمون شنی است.

 

رطوبت و تبخير

 

در هر مکان خشکی خواه در ايران يا جهان، هر چه از درياها دور شويم، از ميزان رطوبت هوا کاسته می شود. به غير از مناطق خشکی که از کنار آنها جريان سردی عبور می کند، رطوبت هوا در نواحی خشک بسيار کم است. در اين نواحی عموماً رطوبت نسبی هوا پايين تر از 60 % است. ميزان تبخير ساليانه حدود 2800 ميلی متر است که در مقايسه با مقدار باران بسيار زياد است.

 

ميزان تبخير در فصل تابستان به 1400 ميلی متر می رسد که حداکثر اين مقدار تبخير در تير و مرداد ماه صورت می گيرد.

 

هوای کرمان اکثراً آفتابی است. بيشترين ساعات آفتابی ساليانه کرمان در ماه مرداد می باشد.

 

 

 

آب وهوا

 

 

وجود ارتفاعات و پستی و بلندی ها در منطقه و شرايط خاص اقليمی، آب وهوای متفاوتی در نواحی مختلف استان کرمان به وجود آورده و وجود آب و هوای متنوع نیز سبب تشکیل چشم اندازهای طبیعی زیبایی در این ناحیه شده است. نواحی شمال و شمال باختری و مركزی دارای آب و هوای خشک و معتدل است و نواحی جنوبی و جنوب خاوری آب و هوای گرم و نسبتا مرطوب دارند. مقدار باران و ريزش های جوی در این استان بسيار متغير و كم است و بيش ترين باران در منطقه جيرفت می بارد. مناطق مرتفع و بادگير، همراه با طوفان و گرد و غبار است. استان كرمان تحت تاثير بادهای مختلف برون منطقه ای و محلی است. وزش اين بادها، آب و هوای آن را دستخوش تحولات و تغييرات قابل توجهی می كند. اين بادها بیش تر از نوع بادهای موسمی خشک هستند و در ماه اسفند، فرودين و ارديبهشت می وزند. جهت وزش بادهای این ناحیه از جنوب باختری به طرف شمال خاوری و خاور است. اين بادها انبوهی از خاک و شن با خود به طرف شهر كرمان می آورند و سبب کاهش رطوبت نسبی هوا می شوند. هم چنين، بادهای باختری و شمال باختری باعث ريزش باران در زمستان و بهار می شوند. ريزش بارش های جوی از آبان ماه شروع و تا ارديبهشت ماه سال بعد ادامه می يابد. بيشترين ميزان بارندگی از دی ماه تا ارديبهشت ماه است که اغلب آن ها به صورت باران و گاهی هم اندكی برف می بارد

 

 

 

بادهابادهای منطقه جنوب شرقی ايران از بادهای اصلی موجود در منطقه به وجود می آيند و مهمترين آنها عبارتند از : باد هرات ، باد سام، باد سرخ، باد ناشی «باد شمال شرقی»

 

دوری از دريا و وزش بادهای گرم و خشک از کوير باعث کمی بارندگی می گردد. به علت وزش اين بادها و جريان ريگها به سمت مزارع، خسارت فراوان به کشاورزی وارد می آيد.

 

به طور کلی بادهای کرمان در فصول مختلف عبارتند از :

 

باد شمال : باد سردی است که در زمستان می وزد و همراه با باران است.

 

باد غربی : بادی طوفانی است و همراه با شن و رگبار در زمستان تا آخر ارديبهشت می وزد.

 

باد شرقی : بيشتر در زمستان می وزد گرم و بدون رطوبت است.

 

باد جنوبی : باد گرمی است که در تابستان می وزد و همراه با گرد و غبار است.

 

قنات:در استان کرمان از زمانهای گذشته قنوات متعددی وجود داشته و تاکنون اين وضع تقريباً حفظ شده است. بواسطه «عدم تبخير» و «نفوذپذيری» آب ، قنوات بهترين سيستم آبياری در منطقه محسوب می شود. باوجود اينکه در سالهای احير چاههای عميق و نيمه عميق زيادی در اين استان حفر گرديده است. قنوات هنوز رکن اساسی تامين آب کشاورزی را تشکيل می دهد.

 

بارندگی در استان کرمان:

 

– اصولاً در استان کرمان زمستانهای سرد و گزنده و تابستانهای گرم وخشک و هوايی غبارآلود در ناحية کويری دارد.- مانند ساير مناطق کويری استان کرمان کم باران است. ميزان بارندگی ساليانه بطورمتوسط 200-150 ميليمتر است. ريزش نزولات جوی از آبان ماه شروع و تا ارديبهشت ماه سال بعد ادامه دارد و بيشترين ميزان آن از دی تا ارديبهشت می باشد. اغلب اين بارش بصورت باران بوده و برف بسيار کم می بارد. – در اين نواحی رطوبت نسبی پائينتر از 60% است ، ميزان تبخير در فصل تابستان 1400 ميليمتر که در مقايسه با مقدار باران بسيار زياد است. ميزان تبخير در فصل تابستان 1400 ميليمتر می رسد که حداکثر اين مقدار تبخير در تير و مرداد ماه صورت می گيرد.