پايگاه داده‌يا بانك اطلاعاتي به مجوعه از اطلاعات با ساختار منظم و سامانمند گفته مي‌شود. اين پايگاه‌هاي اطلاعاتي معمولاً در قالبي كه براي دستگاه ها و رايانه‌ها قابل خواندن و قابل دسترسي باشند، ذخيره مي‌شوند. البته چنين شيوه‌ي ذخيره‌سازي اطلاعات تنها روش موجود نيست و شيوه‌هاي ديگري ماند ذخيره‌سازي ساده در پرونده‌ها نيز استفاده مي‌گردد. مسئله‌اي كه ذخيره‌سازي داده‌ها در دادگان را مؤثر مي‌سازد، وجود يك ساختار مفهومي براي ذخيره‌سازي و روابط بين داده‌‌ها است. پايگاه داده در اصل مجموعه‌اي سازمان‌يافته از اطلاعات است. اين واژه از دانش رايانه سرچشمه مي‌گيرد، اما كاربر وسيع و عمومي نيز دارد، اين وسعت به اندازه‌اي است كه مركز اروپايي پايگاه داده (كه تعاريف خردمندانه‌اي براي پايگاه داده ايجاد مي‌كند) شامل تعاريف غيرالكترونيكي براي پايگاه داده مي‌باشد. در اين نوشتار به كاربردهاي تكنيكي براي اين اصطلاح محدود مي‌شود. يك تعريف ممكن اين است كه: پايگاه داده مجموعه‌اي از ركوردهاي ذخيره شده در رايانه با يك روش سيستماتيك (اصولي) مثل يك برنامه‌ي رايانه‌اي است كه مي‌تواند به سؤالات كاربر پاسخ دهد. براي ذخيره و بازيابي بهتر، هر ركورد معمولاً به صورت مجموعه‌اي از اجزاي داده‌اي يا رويدادها سازمان‌دهي مي‌گردد. بخش‌هاي بازيابي شده در هر پرسش به اطلاعاتي تبديل مي‌شود كه براي اتخاذ يك تصميم كاربرد دارد. برنامه رايانه‌اي كه براي مديريت و پرسش و پاسخ بين پايگاه‌هاي داده‌اي استفاده مي‌شود را سيستم مديریت پايگاه داده‌اي يا به اختصار [2](DBMS) مي‌ناميم. خصوصيات و طراحي سيستم‌هاي پايگاه داده‌اي در علم اطلاعات مطالعه مي‌شود. مفهوم اصلي پايگاه داده اين است كه پايگاه داده مجموعه‌اي از ركوردها يا تكه‌هايي از يك شناخت است. نوعاً در يك پايگاه داده توصيف ساخت يافته‌اي براي موجوديت‌هاي نگهداري شده در پايگاه داده وجود دارد: اين توصيف با يك الگو يا مدل شناخته مي‌شود. مدل توصيفي، اشيا پايگاه‌هاي داده و ارتباط بين آن‌ها را نشان مي‌دهد. روش‌هاي متفاوتي براي سازمان‌دهي اين مدل‌ها وجود دارد كه به آن‌ها مدل‌هاي پايگاه داده گوييم.

 

پركاربردترين مدلي كه امروزه بسيار استفاده مي‌شود، مدل رابطه‌اي است كه به طور عام به صورت زير تعريف مي‌شود: نمايش تمام اطلاعاتي كه به فرم جداول مرتبط كه هر يك از سطرها و ستون‌ها تشكيل شده است (تعريف حقيقي آن در علم رياضيات بررسي مي‌شود). در اين مدل وابستگي‌ها به كمك مقادير مشترك در بيش از يك جدول نشان داده مي‌شود. مدل‌هاي ديگري مثل مدل سلسله مراتب و مدل شبكه‌اي به طور صحيح‌تري ارتباط‌ها را نشان مي‌دهند. در مباحث تخصصي‌تر اصطلاح دادگان يا پايگاه داده به صورت مجموعه‌اي از ركوردهاي مرتبط با هم تعريف مي‌شود. بسياري از حرفه‌اي‌ها مجموعه‌اي از داده‌هايي با خصوصيات يكسان به منظور ايجاد يك پايگاه داده‌اي يكتا استفاده مي‌كنند. معمولاً DBMS‌ها بر اساس مدل‌هايي كه استفاده مي‌كنند، تقسيم‌بندي مي‌شوند: ارتباطي، شيءگرا، شبكه‌اي و امثال آن. مدل‌هاي داده‌اي به تعيين زبان‌هاي دسترسي به پايگاه‌هاي داده علاقه‌مند هستند. بخش قابل توجهي از مهندسي DBMS مستقل از مدل‌هايي مي‌باشد و به فاكتورهايي همچون اجرا، همزماني، جامعيت و بازيافت از خطاهاي سخت‌افزاري وابسطه است. در اين سطح تفاوت‌هاي بسياري بين محصولات وجود دارد. موارد زير به صورت خلاصه شرح داده مي‌شود:

 

  1. تاريخچه‌ي پايگاه داده
  2. انواع دادگان‌ها
  3. مدل‌هاي پايگاه داده
    • مدل تخت
    • مدل شبكه‌اي
    • مدل رابطه‌اي
    • پايگاه داده‌هاي چند بعدي
    • پايگاه داده‌هاي شيءگرا
  4. ويژگي‌هاي سيستم مديريت پايگاه داده‌ها